Mutfakta Çocukla Zaman Geçirmenin Yolları

Çalışan bir anne olarak, evde beni bekleyen işleri yetiştirmeye çalışırken çocuğumla da mümkün olan maksimum zamanı geçirmek benim için önemli. 

Bazı işleri her gün yapmadan da yaşamı idare edebiliyoruz, mesela her gün çamaşır asmayız veya her gün süpürge takıp vileda yapmayız ama mutfak her günümüzün önemli bir parçası. Evde en fazla vakit ayırdığım mutfak ile, en fazla vakit yaratmış olmayı isteyeceğim şey olan çocuğumu bir yerde birleştirecek ve mutfakta işimi yaparken çocuğumla da paylaşımda bulunabileceğim bir alan haline getirdim ben mutfağı.

Çocuğa Mutfağı Sevdirmek

Ben kızım henüz ana kucağında takılırken başladım aslında onu mutfağa dahil etmeye. Gerçi o kadar küçük çocuğu olup da bakımını kendisi yapan her ebeveyn bu hali bilir, evin neresine gidersen çocuğu da oraya getirdiğin, lavaboya bile koşarak gidip gelip kapıyı bile kapatamadığın bir dönem var. Yani aslında mutfağı sevsin diye değil, yanımda ve güvende olsun diye içgüdüsel olarak yaptığım bir hareketti bu.

Yemek hazırlığı yaparken o sıralar henüz bebek olan çocuğuma yapmakta olduğum şeyleri anlatırdım ‘bak bu bir havuç, turuncu havuç, bakalım turuncu başka ne var? aaaa mandalina! bak bu da mandalina, gördün mü ikisi de turuncu!’ verdiği tepkiler ve gülmesini izlemek, merakını gözlemlemek çok keyifliydi.
‘Bak, bardak bu ve şimdi diğer bardakların yanına gidecek, bakalım bu dolap mı? A-aaa hayır burası tabaklar içinmiş, sence hangisi, bu kapağı deneyelim mi? Ta-daaa! işte buradaymış bardaklar!’

Bunlar onu oyalayıp eğlendirirken bir yandan da evimizi tanımasını sağlıyor, gelişim evresine göre minik minik ‘öğrenmeler’ katıyor, eşya isimlerini ve eşleştirmeyi gösteriyordu. Mesela havucun ismini, turuncu rengini öğrenip mandalina ile turuncuyu pekiştirerek aynı zamanda bilişsel gelişimine de dokunuyordum.

Bu sahnenin ortasında çocuk giderek büyüdü tabi, zamanla doğradıklarımın tadına bakmaya, ona uzattıklarımı ağzına götürmeye başlayarak daha aktif bir katılımcı oldu.

Kızım şu an 5 yaşının sonlarında, zamanla o ilk mutfağımız dönüşmeye, taşınmalar sebebi ile farklı farklı şehirlerde var olmaya, çekmece ve dolap kapılarına çocuk kilitleri gelmeye başladı ve büyüdükçe kilitler de gitti ama ikimiz ve orada oluşumuz hep vardık. 

İki yaşına geldiğinde artık mutfakta onun oyuncak mutfak eşyaları için ayırdığım bir köşesi vardı. Ben mutfak işlerimi yaparken o da kendi mutfağında hayal gücünün sınırlarını zorluyordu. Birbirimizle komşuculuk oynuyor, ben ona taze elmalar, salatalıklar dilimleyip ikram ederken o da bana oyuncaklarıyla kek servisi yapıyordu.

Çocuğu Mutfak İşlerine Dahil Etmek

Mutfakta çocukla etkinlik yapmanın en verimli yollarından biri mutlaka çocuğa yapabileceği küçük görevler vermekten geçiyor. Bir işi başarıyla bitirip takdir kazanan çocuk özgüven kazanıyor ve sıradaki görevi istiyor. 

Günümüzün hatırı sayılır bir vaktini geçirmek zorunda olduğumuz mutfak, çocuğumuzu da dahil etmek ve biraz daha fazla beraber vakit geçirmiş olmak için güzel bir yol.

Çocuğum henüz iki yaşındayken, masayı kurmama yardım ederdi ve bu onun severek yerine getirdiği bir görevdi. O zamanlar tabakları masaya ben getirirdim fakat tek tek verip, sandalyelerin karşılarındaki yerlerine koymak onun göreviydi. 

Ekmek sepetini o getirirdi masaya. ‘Yine başardın! Bu görevi harika yapıyorsun, masamızı yine çok güzel yaptın!’ 

Doğranacak sebzeleri yıkardım ve benden sonra bir tur da o yıkardı. Minik bir basamağı vardı tezgaha ve lavaboya ulaşması için.

Mesela ben salatayı hazırlarken, ondan bana dolaptan bir domates daha vermesini rica eder ve sonra bu kadar yardımcı ve başarılı olduğu için onu takdir ederdim ‘iyi ki buradasın, bu görev tam sana göre, çok güzel başardın!’

3 yaşını doldurduktan sonra artık bulaşık makinesini boşalttığım zamanlarda mutlak göreviydi onları yerleştirmem için tek tek makineden çıkarıp bana vermek. Eline çatal-bıçak batmaması için çatal-bıçak sepetini makineden çıkarıp tezgaha alırdım ve kalanı o bana tek tek verirdi (ki hala beraber yapıyoruz ama artık 5 yaşında, uzanabildiği yerlerdeki parçaları yerlerine kendisi koyuyor ve uzanamadığı parçaları bana veriyor).

‘Evi bir gezer misin, mutfağa ait olan şeyler varsa buraya getirir misin?’ sorusunu çok sorarım ona mesela. Koşarak gider, bir yerlerde bulaşık gördüyse alıp getirir ve makineyi öyle çalıştırırız.
Bir zaman sonra çocuğa da oturuyor bu bilinç zaten, çocuğum şu an 5 yaşında, 6 yaşını doldurmasına çok az kaldı; mutfak bizim için kesinlikle anne çocuk zamanı demek. Ev işlerini çocukla oyuna çevirmek zannedildiği kadar zor değil, ayıkladığım herhangi bir şeye yardım etmesini istemek benim de mutfak işlerimi hafifletiyor. Mesela ona bir demet taze nane verip yaprakları ve saplarını ayırmasını istediğim vakitte onunla sohbet ederek ben de yemeğin başka bir basamağını hallediyorum ve onun nanelerle işi bittiğinde naneleri de dahil ediyorum tarife.
Altı yanan ocaktaki sıcak tencereyi değil ama sıcak olmayan herhangi bir şeyi o benim yerime karıştırırken ben de başka bir şey ile ilgilenebiliyorum.

Akşam yemeğinin ne olacağına karar vermek ve yapımında bulunmak, o yemeği yemesi yönünde de olumlu etkileri olan şeyler. Mesela ona ‘bu brokoli ile çorba mı yapalım, sosa mı batırıp yiyelim?’ veya ‘tavukla güzel bir tavuklu pilav mı yoksa çorba mı yapalım, hangisini yiyelim?’ gibi sizin vereceğiniz seçenekler arasında tercih yapmasını sağlayabilirsiniz. ‘Akşam yemeğini sen seçtin ve içine koyduğumuz havuçları benim için yıkadın, bu yüzden yemeğimiz çok lezzetli oldu.’

Mutfak İşlerini Çocukla Oyuna Çevirmek

Çocukla mutfak etkinlikleri oldukça geniş bir skala, bunun için aklıma gelenler şunlar;

• Yaptığınız bir yemeği borcama koyup soğuttuktan sonra tezgaha koyup, ona vereceğiniz malzemelerle üzerini süslemesini isteyebilirsiniz
• Alışveriş poşetlerini birlikte yerleştirebilirsiniz, boş poşetleri poşetliğe yerleştirmek için tek tek katlamasını isteyebilirsiniz 
• Yeşillikleri saplarından ayırmasını veya çileklerin saplarını koparmasını isteyebilirsiniz
• Ekmek dilimlerini ekmek sepetine yerleştirmesini isteyebilirsiniz
• Masayı kurmaya ve toplamaya yardım etmesini isteyebilirsiniz
• Bulaşık makinesindeki temiz bulaşıkları boşaltmanıza yardım edebilir (kesici ve delici mutfak eşyaları alındıktan sonra)
• Bir yere damlayan ve sıcak olmayan (sıçramış sos, damlamış süt gibi) şeyleri silebilir
• Masaya örtü serebilir veya sermenize yardım edebilir
• Eğer kıracağı güvenli bir şekilde tutup kullanıyorsa fındık kırabilir (bu motor becerilerini ve kaslarının gelişimini de destekler)
• Birlikte turşu kurabilirsiniz
• Birlikte pasta yapabilir veya kurabiyeler hazırlayıp süsleyebilirsiniz
• Yemek hazırlığı yapılırken çıkacak olan atıkları toplayıp çöpe atarak hazırlık süreci boyunca mutfağın dağılmaması sorumluluğunu ona verebilirsiniz
• Birlikte sandviçler hazırlayabilirsiniz
• Sıcak olmayan şeyleri karıştırıp çırpmasına izin verebilirsiniz
• Mutfağa mutfak oyuncaklarını getirip, siz kendi mutfak işlerinizi yaparken o da kendi hayal dünyasında kendi malzemeleri ile yemek hazırlar ve evcilik oynayabilirsiniz
• ‘Yemekte şu malzemeleri kullanacağım, bu kaba dizip fırında pişireceğim. Bu malzemelerin o yemeğe dönüştüğünde nasıl görüneceğini düşünüp resmini yapmak ister misin? Yemek bittiğinde resmine bakıp benzemiş mi bakarız’ diyebilirsiniz
• Siz yemeğinizi hazırlarken ondan kağıt ve kalem getirmesini isteyip ‘mutfakta biten malzemeleri söyleyeceğim lütfen minik resimlerini yap, o kağıtla gideriz markete ve böylece alacağımız şeyleri unutmamış oluruz’ diye ona alışveriş listesi hazırlatabilirsiniz. Bu onu yemek yaptığınız süre boyunca oyalar, bir yandan da sohbet edersiniz
• ‘Bu yaptığım yemeğin tarifini hatırlamalıyım, lütfen malzemeleri sana gösterdiğimde resimlerini benim için yapar mısın?’ diye ona kendini hem çok işe yarar hissettirip hem de resim yapmasını sağlayarak oyalarken, bir yandan da yan yana olup sohbet edebilirsiniz
• Birlikte smoothieler hazırlayabilirsiniz
• Buzdolabına yerleştirmek üzere yıkadığınız meyve ve sebzeleri kurulayıp, ona vereceğiniz kaplara dizmesini isteyebilirsiniz
• ‘Hadi seninle yemek programı çekiyor gibi oyun oynayalım. Sen benim yaptıklarımı seyircilere anlat, evet seyircileer şimdi gördüğünüz gibi domatesi soyuyor, şimdi onları küçük küçük kesiyor diye sen seslendir ben yaparken’ de diyebilirsiniz. Kızım bu oyunu çok sever mesela.

Mutfakta Geçirdiğimiz Vakte Çocuğu da Dahil Etmek İsterken Dikkat Etmemiz Gerekenler

Günün sonunda ‘işler bitti dinleneyim derken yatma saati geldi çocuğun ve hiç de birlikte bir şey yapamadık’ dememek için mutfak saatimize katılımını istedik; güzel. Ama bunun çocuk açısından da anne çocuk mutfak etkinlikleri saati gibi hissedilmesi önemli.

Anne çocuk mutfak etkinlikleri diyorum ama kendimi baz aldığım için; aslında babalar veya çocuğa bakım veren herhangi bir yetişkin için geçerli bunların tamamı.

Mutfakta geçirilen ortak vaktin çocuk için de keyifli olması ve sürdürülebilir olması için ne yapılmalı?

• Teşekkür etmeli ve yaptığı her şey için takdir etmeliyiz. Kendisinden istenen bir şeyi yerine getirdiğinde veya kurabiyeyi süslediğinde ‘bunu en iyi senin yapacağını biliyordum, vay canına bu tahmin ettiğimden çok daha iyi oldu, bravo sana!’
  Mesela kızım mutfakta ona ait olan işleri, kazanılmış rütbeler olarak görüyor. ‘Bulaşık makinesindeki her şeyi çok güzel verdin bana bu güne kadar, bu görevi başarıyla tamamladın. Bundan sonra makineden çıkan çay bardaklarını ve kahve fincanlarını bu çekmeceye kendin dizebilirsin, artık bunu yapabilecek seviyedesin’ dedim ona ve çok sevindi. Yeni hedefi ‘o seviyeye gelmen için biraz daha vakit var, şu an senin için fazla ağırlar’ dediğim borcamlar ve yeri üst dolaplar olan tabaklar ve bardakları yerleştirecek seviyeye gelmek.
• Başkası ile konuşurken ondan bahsedin ama bunu kısık sesle yapın. Çocuklar onlara anlattıklarınızı her zaman can kulağıyla dinlemeyebiliyorlar ama sesinizin kısıldığını fark ettikleri anda dikkatlerini veriyorlar. Gizlilik dikkatlerini çekiyor. 

Mesela bir arkadaşınızla veya annenizle onun yanında telefonda konuşuyorsunuz, sesinizi biraz alçaltıp çocuğunuza sanki ondan gizli konuşuyormuşsunuz gibi hissettirerek ‘Biliyor musun, kızım/oğlumla dün akşam yemeğini birlikte yaptık ve benim tek başıma yaptıklarımdan daha lezzetli oldu. İnanılmaz yetenekli. Sanırım o bu konularda uzman, emin olmak için bu akşam da yardımını isteyeceğim.’ derseniz, o yokken siz sürekli başkalarına bundan bahsediyorsunuz diye düşünür.

Sesli anlatırsanız, onu mutlu etmeye çalıştığınızı düşünür ama çok yüksek sesle konuşurken onu kollayıp hafifçe başka yöne dönüp daha kısık ve gizli şekilde onu överseniz ‘Ben duymasam da beni övüyor, duymam için demedi, benden gizli övüyor beni; demek ki beni hep övüyor arkamdan’ der. Öz güvenindeki artışı da ondan sonra görün…

• Yardım tekliflerini asla geri çevirmeyin. Mutfakta herhangi bir iş yaparken sizi görüp ‘ben de yapayım mı?’ diye teklif ettiğinde ona hayır demeyin. Bu, birlikte vakit geçirmek için çok güzel bir fırsat.

Eğer yapmakta olduğunuz şey onun yapamayacağı veya onun için tehlikeli bir işse ona başka bir iş verin. 

Yapacağı işin ne kadar basit veya anlamsız olduğu önemli değil, bunu ona ‘elimde tam da sana göre bir iş var, iyi ki sordun’ diye verin. Mesela ‘şu boş poşetler dolapta çok yer kaplıyor, bak şu şekilde sarıp geçirince top gibi oluyor. Denemek ister misin?’ veya ‘Bu bezelyeleri nasıl ayıklarım diye düşünüyordum, iyi ki geldin. Evet yardım etmeni çok isterim, birlikte yaptığımız yemek kesinlikle çok daha lezzetli olacak’ gibi.

• Rutine çevirmek için teklifte bulunun. ‘Seninle mutfakta kaliteli zaman geçirdik, bana eşlik etmen çok keyifliydi. Bunu daha sık yapalım mı?’ ve ‘Kurabiyeleri beraber yapmak çok iyi oldu, çok güzel çabaladın çok emek verdin aferin sana, sen çok uzman bir kurabiye yapıcısın. Bundan sonra kurabiye yapacağım zaman mutlaka seni de çağıracağım’ gibi cümleler çocukları mutlu eder. ‘O maydanoz ve naneleri saplarından öyle güzel ayırdın ki, bunu seninle birer meyve suyu ile kutlamalıyız. Bu işte bu kadar usta olduğunu bilmiyordum, bir dahakine yine seni çağırayım mı, bu sefer bana da öğret’ gibi şeyler görüldüklerini ve yaptıklarının işe yarar olduğunu hissettirir. Birlikte bir rutin paylaşacak olmanız onları mutlu eder. ‘Bir dahaki alışverişte bana yine nane almayı hatırlat, ayıklamak çok zor diye almıyordum, neyse ki artık sen başarıyorsun ve istediğim zaman nane alabilirim oley!’
• Katılmak istemedikleri seferlerde onlara kızmayın. Mutfakta çocuğunuzla keyifli zaman geçirdiniz ve bunun bir rutin olacağını umdunuz fakat bir dahaki seferde çocuğunuz ‘hayır gelmeyeceğim ben odamda oyun oynuyorum’ dedi; ona kendini kötü hissettirmeyin. ‘Peki, eğer gelmek ve katılmak istersen ben mutfakta olacağım’ diye öpün ve gidin. 

Eğer eşlik etmediğinde üzüldüğünüzü, gücendiğinizi veya kızdığınızı hissederse eskiden keyifle yaptığı şey için artık zorunlulukmuş gibi hissetmeye ve kaçmaya başlar. Resim yapmayı çok seven çocuğun resim ödevinden kaçınması gibi. Eğer bir zorlama hissederse dahil olmak istemez. Kendi de istediği için, eğlenceli bulduğu için, işe yarar hissettiği için ve en önemlisi kendisi de tercih ettiği için buna katılıyor olduğunu hissetmesi önemli. Eğer sonradan gelirse onu heyecanla ve sevgiyle karşılayıp hemen dahil edin, gelmezse de konusunu hiç açmayın. İçsel motivasyonunu bozmaya gerek yok.

Çocuğum mutfağı, mutfaktaki minik görevlerini ve mutfağa benimle girmeyi çok seviyor. Çalışan anneler için evde etkinlik önerilerine baktığım zaman benim açımdan çok yapılabilir görünmüyorlar açıkçası. Çalışmaktan kalan zamanda elimde onunla ne yapacağımı bilemediğim koskocaman boş bir vakit olmuyor.

Elimdeki vakti yapmam gereken her şeye ve çocuğuma bölüştürürken, bir yandan da onu da dahil edebileceğim rutinler yaratıyorum. Mutfak kesinlikle bunlardan biri oldu. Günde en az birkaç kez işim oluyor mutfakta ve bu da demek oluyor ki, ona özel olarak ayırdığım vaktin haricinde mutfak zamanını da paylaşıyoruz birlikte. Üstelik de mutfakta işim varken bir yandan onu oyalamak zorunda kalmadan, onu da dahil ederek.

Bazen yaptığımız işleri komşuculuk oynayarak yapıyoruz, o bana veya ben ona misafir olarak gitmiş ve birlikte mutfak işi yapıyor oluyoruz.

Sizin mutfak zamanınız nasıl? Çocuğunuz da mutfakta geçirdiğiniz vakte dahil oluyor mu? Neler yapıyorsunuz mutfakta birlikte? Cevaplarınızı merakla bekliyorum.