Çocuğum Kimseyi Öpmek İstemiyor

Neşeli ve kalabalık bayram sofraları, özlenmiş akrabalarla buluşmanın heyecanı, keyifli misafirlikler hayal ettiğimde gözümün önüne hep etrafta oynayan, birbirini kovalayan mutlu çocuklar gelir. 

Böyle ortamlarda çocuklarla alakalı olarak ortamın elektriğini yükselten birkaç şey olabilir sadece; birbirini şikayet edip ebeveynini çekiştiren çocuklar, kovalamaca oynarken hatıra bir vazoyu kıran misafir çocuk ve “Aaa ne yabanisin ama sen, harçlık vereceğim ama.” diye elini uzatan bir yetişkin ve o eli öpmeyi reddeden çocuk.
Öncelikle derin bir nefes alalım, öpmeyi reddeden çocuk sizinkiyse kendinizi tebrik edin; çocuğunuz kendisi hakkında söz hakkı olduğunun farkında, bu konuda törpülenmemiş bir birey. Peki neden?

Öperek Selamlaşmayı Reddeden Çocuk Sorunlu Mu?

Başlığı yazarken bile çok üzüldüm, olabilir mi hiç öyle şey? Tabi ki hayır. Çocuğumuzun herhangi birini öpmek istememesinin kimseye bir zararı olmadığı gibi; çocuğumuz için bazı faydaları bile var.

Öpmek her şeyden önce hijyenik bir selamlaşma şekli de sayılmaz. Çocukluğumuzu düşündüğümüzde, şap şup öpülerek sevildikten sonra yanağımızdaki o ıslaklığı hala gayet canlı şekilde hatırlamamız mümkün.
Ayrıca kendimizi ve diğer yetişkinleri bir düşünelim, her birimiz diğerimizden ne kadar farklıyız. Bazılarımız daha kapıdan girer girmez ortamın enerjisi canlanır, oda neşeyle dolarken bazılarımız alaycılığımızla tanınırız, kimilerimiz biraz mesafelidir, çok meraklı ve atılgan olanlarımız da var ama kimsenin özeli ile pek işi olmayıp sadece soru sorulduysa konuşanlarımız da. Bazılarımız girdiği her ortamda hemen ucundan tutulacak bir iş bulup ortalıkta hizmet ederken bazılarımız diğer misafirlerle oturup sohbete karışmayı severiz.
İnsanların herhangi bir durum karşısındaki tercihlerini işaret ederek o kişiye ‘sorunlu’ diyemeyiz.
En sevdiğimiz ve hayran olduğumuz insanların da onu hiç sevmeyen tanıdıkları vardır, en sevmediğimiz ve kaba bulduğumuz insanların da onu çok seveni vardır. Aynı anda herkes için ‘düzgün’ veya ‘örnek kişi’ olmamız mümkün değildir, her zaman sevenlerimiz de olacak, sevmeyenlerimiz de. Çocuğumuzun da aynı şekilde.
Herhangi biri için ‘öyle olmalı’ denen değeri taşıyıp taşımamak kimsede bir sorun olduğuna işaret etmez.

Çocuğunuz belki fiziksel temastan haz etmeyen bir çocuktur, belki girdiği ortamda rahat hissetmemiştir, belki canı sıkkındır, belki kendisini öpmek isteyen kişiyi o kadar da sevmemiştir, huzursuz olduğu bir anda hazırlıksız yakalanmış da olabilir, sosyalleşmeyi ve görünür olmayı çok da sevmiyor olabilir. Sebebi her ne olursa olsun, çocuk o an öpülmeyi veya öpmeyi tercih etmemiş olabilir.

Çocuğum Kimseye Kendini Öptürmek İstemiyor Diye Mahcup Oluyoruz

Sizi anlıyorum. Çocuğumuza kızdığımız çoğu şeyin altında genellikle bu duygu var. Ebeveynlikte mükemmel bir iş çıkardığımızı onlar da görsün istiyoruz. 

Aslında normalde çok da keyifli olan çocuğun, bizim de çok sevdiğimiz ve çocuğumuzun da sevmesini istediğimiz kişiyi rencide etmemesini istiyoruz. Ya da tam tersi; ne diyeceğini bilemediğimiz, çok da laf vermediğimiz birinin çocuğumuzun ‘yabani’ veya ‘huysuz’ olduğunu düşünmesini istemiyoruz.

Ya da çocuğumuz birilerini öpüyorken birilerini de öpmediğinde o kişiler üzüldü diye geriliyoruz. Ama şunu unutmayalım ki, çocuğumuz bizim bir uzantımız değil. Çocuğumuzun birini öpüp öpmemesi, sevip sevmemesi herhangi bir şekilde bizi temsil etmiyor.

Ortamda bulunan başka misafirlerin çocuklarının gezip herkesin elini öpüyor olması ama bizimkinin bunu yapmak istememesi çocuğumuzun daha az akıllı veya daha az uslu olduğunun göstergesi değildir. 

Bazı şeylerin yapılmamasının kimseye bir zararı yoktur. Bir yetişkin çocuk onu öpmedi veya öpülmek istemedi diye zarara uğramaz. Hatta bir yetişkin bir çocuğu zorla öpmeye çalışıyorsa ve çocuk bunu istemediği için ona çeşitli sıfatlar takıyor ve aileyi ayıplıyorsa o ortamda tuhaflık yapmakta olan kişi o yetişkindir, Çocuk değil.

Bulunduğunuz ortamı en başa sarıp baştan hayal edin, içeri girdiniz veya kapıyı açtınız ve bir selamlaşma başladı; bazıları öperek, bazıları tokalaşarak, bazıları sıkıca sarılıp iki yana sallayarak, bazıları ‘Yaaaa nasıl özledim seni, gel buraya!’ diye sevinç çığlıkları atarak bazıları ise gülümseyip ‘merhaba’ diyerek geçti. Herhangi biri diğerinden daha kötü değil bunların.

Bu hengamede birilerini öpmediğinizi düşünün şimdi, ve o kişi ‘Aaaa ama olmaz öyle çok ayıp, gel öp beni bakayım çabuk’ veya ‘Ama ben seni çok seviyorum, lütfen bir kerecik öpeyim, ama bak para da vereceğim sana’ diye öpmemeyi ve öpülmemeyi kişiselleştirmiş ve konuyu uzatıyor olsun. Onu öpmediğiniz için mahcup mu olurdunuz yoksa ‘Öpmek istemiyorum çünkü…’ diye mi düşünürdünüz?
Biz yetişkinler bu gibi durumları çok rahat idare edebiliyoruz aslında, sosyal ortamlardaki iletişim kabiliyetlerimiz oldukça yüksek (en azından bazılarımızın) çünkü yaşamış olduğumuz onca yıl, girmiş olduğumuz onlarca ortam ve bir dolu tecrübemiz var. Kimilerine ‘ya hasta gibiyim, hiç öpmeyeyim’ diyoruz, kimilerine ‘boynum pek iyi değil sarılamıyorum’ diyoruz, kimilerine ‘sarımsaklı bir şey yemiş bulundum çok yanaşmayayım’ diyoruz bir şekilde idare ediyoruz.
Yetişkinler yetişkinlere karşı çok ısrarcı olmuyor zaten ama çocukları biraz da ne denirse yapması gereken küçük canlılar olarak görmekten galiba; onlardan gelen bir ‘hayır’ veya ‘istemiyorum’ cevabı herkes tarafından yeterli kabul edilmeyebiliyor.

Unutmayalım çocuğumuz çok yakın zamana kadar veya belki de hala; tuvalet ihtiyacını bile altındaki beze yapıyor veya tuvaletten ‘bittii!’ diye sesleniyor. Ondan bu gibi durumlarda yetişkinler gibi manevralarla ortamı toparlamasını beklemek büyük haksızlık olur.

Çocuğum Birini Öpmek veya Öpülmek İstemediğinde Ne Yapmalıyım?

Yapmayı hiç istemediğiniz bir şeyin sizden istendiği ve en güvendiğiniz kişinin de orada bulunduğunu hayal edin. Onunla göz göze geldiğinizde sizin için ne yapmasını isterdiniz? ‘Aaa olmaz ama lütfen yap’ diye sizi zorlamasını mı yoksa size istediğiniz özgürlüğü verip korumasını mı?

Çocuğunuzu kucağınıza alıp sarılarak (ona gizlice ‘geçti tamam ben buradayım’ demiş olursunuz temas ederek ve kendini kızılmamış ve rahat hisseder, zorlandığı için stres seviyesinin yükselmiş olması mümkün), “Teyzesi/dedesi kusura bakma, öperek ve öpülerek selamlaşmayı genel olarak pek sevmiyor” diyebilirsiniz. Eğer bunu demekte zorlanıyorsanız şöyle de çeşitlendirebiliriz;

• “Bu ortam onun için çok yeni ve ilk kez gördüğü çok yüz var, biraz stresli.”
• “Diğer çocuklarla oynamak için çok heyecanlı, şu an gözü kimseyi görmez hiç zorlamayalım.”
• “Buraya çok sık gelmiyoruz ve şu an ortam onun için büyük bir değişiklik, biraz adapte olsun sonra kendi isterse gelir.”
• “Okulda salgın vardı en son, kimseyi öpme kendini de öptürme dedik; öyle de gidiyor. Hastaneler doluymuş yine, duydun mu sen de?”
• “Şu an öpüşerek selamlaşmak istemiyor, biz tokalaşarak selamlaşıp bayramlaşacağız, değil mi?”

Şunları ise kesinlikle yapmayın;

• Çocuğunuz öpmedi veya öpülmek istemedi diye onun adına özür dilemeyin, kimseye saygısızlık yapmadı sadece yapmayı sevmediği bir şey için izin vermedi.
• Pazarlık yapmayın, “Öpmüyorsan da sarıl o zaman, tamam sen öpme o seni öpsün o zaman.” gibi tekliflerde bulunmayın. İleride karşısındaki üzülmesin diye istemediği şeyler yapan bir yetişkin olsun istemeyiz, sınırlarını bilmesi ve ifade edebilmesi güzel şey.
• “Normalde hiç böyle değildi, neden böyle yaptı anlamadım.” gibi çocuğunuz yanlış bir şey yapmış gibi hissettirecek ifadelerden kaçının. Bu onda hayal kırıklığına uğradığınız izlenimini yaratır ve sizi üzmemek için istemediği şeylere hayır diyememeyi öğrenir.
• “Seni bir daha bir yere götürmem.” veya “Eğer öpmezsen şunu yiyemezsin / bunu alamazsın.” gibi ifadelerden kaçının. Cezadan kaçınmak veya ödül için sevgi gösterilerinde bulunması gerektiğine inanmasına sebep olmayın.
• Onu azarlamayın. Herhangi bir sebebi olmak zorunda değil, sadece öpmek veya öpülmek istemiyor. 

Mesela ben de mor renk giymeyi sevmem ama sebebi sorsa açıklayamam çünkü hiçbir sebebi yok, sadece sevmiyorum, mor rengi seviyorum ama giymeyi sevmiyorum. Biri ‘hatrım için, lütfen’ diye beni zorlasa canım çok sıkılır, ‘neden ama’ diye sıkıştırsa da öyle. Bazı şeyleri sadece sevmeyiz ya da o durumun içinde huzurlu hissetmeyiz ve bu kimseye zarar vermiyorsa çok yeterli olmalı.

Çocuğu Öpmesi veya Kendisini Öptürmemesi İçin Zorlamamak Neden Önemli?

Çocuğun bakımından sorumlu olan kişiler olarak aynı zamanda ona sınırları da öğretecek olan kişileriz. 

Mesela mahremiyet öğretirken diyoruz ki ‘senin bedenin’, ‘senin özel bölgen’. Birinin onu o istemezken öpmesinin anormal olduğunu söyleyecek olan da biziz ama aynı şekilde, öpülmek veya öpmek istemediğinde ‘aa olmaz çok ayıp’ dersek kafası da karışır. 

Birini üzmemek için yapmak istemediği şeylere göz yummanın normal olduğunu hissettirmesine sebep olabiliriz istemeden.

İstemediği ve kimseye de bir zarar vermediği durumlar için ‘hayır’ demeyi bilmesi güzel bir şey, bugün birçok yetişkin sırf istemediği şeylere ‘hayır’ diyemediği için büyük zorluklar yaşıyor.

Çocuğu zorlamayıp, yetişkine de kibar bir cümleyle sebep bildirmek; çocuğu zorlayıp kaos yaratıp sonra sakinleştirmeye çalışmaktan daha mantıklı. Çocuktan anlayış beklemek sürprizlerle dolu ama yetişkin birinin anlaması daha kolay.

Çocuğumuzun bize olan güvenini yitirmemek için, onu istemediği bir durumdan kurtarmak ve onu korumak onunla olan bağımızı güçlendirir.

Ayrıca üzülerek söylüyorum ki; yapılan araştırmalara göre çocukları istismar eden kişilerin büyük bir yüzdesi ailenin tanıdığı, sevdiği ve güvendiği kişilerden oluşmakta. Akraba, aile dostu veya komşular; çocuğun hiç tanımadığı kişilere kıyasla daha riskli gruptalar. 

Çocuk tanımadığı birinin ona dokunmasını zaten yadırgayacaktır ama ailenin tanıyıp sevdiği birinin ona dokunmasındaki niyeti anlayamayabilir. 

O an öpmeye veya öpülmeye itiraz ettiği kişi özelinde demiyorum; fakat öpmek istemediği biri için onu zorlarsanız başka bir zaman ‘ailem bu kişiyi de seviyor, hayır dememe kızabilirler’ diye sizin olmadığınız bir yerde bilmediğiniz bir şeye de tamam demek zorunda hissedebilir.

İstismara uğrayan çocukların büyük bir çoğunluğu; eğer ailesine anlatırsa ailesi o kişiyi koruyup ona kızacak, ona inanılmayacak ya da o kişiye çok güvenildiği için engel olunmayacak ve şikayeti o kişiyi daha çok kızdıracak gibi düşünceler yüzünden istismarı gizlemekte.

Çocuk, istemediği her dokunuşu reddebileceğini bilerek büyümeli. Bu ister öpmek olsun, ister yanağından makas almak olsun, ister kötü niyetli bir dokunuş, ister sarılmak; hiç fark etmez. Çocuk, herhangi bir türden temasa ‘hayır’ deme hakkı olduğunu bilerek büyümeli.

Benim bir anne olarak fikrim; herhangi birinin o an rencide olmuş hissetmesinden çok daha önemli çocuğumla aramdaki bağın güçlü kalması. Çocuğum kendine dokunulmamasını talep ediyor ve bu yüzden ortamda elektrik yükseliyorsa; kimseyi kırmadan çocuğumu kibarca alır ve onu bu durumdan kurtararak aramızdaki güven bağını canlı tutarım.

Siz ne düşünüyorsunuz? Bu gibi durumlarla karşılaşıyor musunuz, neler yapıyorsunuz?