Uyuyan bebeğimizin yanından kalkarken yaşadığımız o endişe haline hemen hepimiz hakimiz sanırım. Hepimiz hayalini kurmuşuzdur tam o esnada yerimizde bir klon bırakabilme özel gücünün. Biz kalkıp odadan çıkalım ama yerimizde bir tane daha bizden kalsın ve bebeğimiz elini uzattığında boşluk yerine ona dokunsun. Uyku arkadaşı bu yüzden var desem?
İçindekiler
Uyku Arkadaşı Nedir?
Uyku arkadaşı bebeklerimizin uyurken kendilerine eşlik etmesi için kullandığımız oyuncaklardır. Amacı bir güven nesnesi haline gelerek çocuğa yatakta kendisini güvende hissettirmektir.
‘Uyku eşlikçisi’ de dememiz mümkün. Uyku arkadaşını diğer oyuncaklardan ayıran en önemli özelliği uyku vakti geldiğinde ortaya çıkması ve güven duyduğu ebeveyni gibi kokuyor olmasıdır.
Uyku Arkadaşı Ne Zaman Verilebilir?
Ani bebek ölümü sendromu riski her yenidoğan annenin korkulu rüyasıdır ve bu yüzden boğulmaya karşı bir önlem olarak; bir yaşından küçük bebeklerde yatak ve beşikte süs, yastıklar, oyuncaklar ve herhangi bir nesne bulundurulmaması uzmanlarca tavsiye edilir.
Dolayısı ile çok küçük bebekleri herhangi bir şey ile birlikte uyutmak oldukça risklidir, özellikle ilk 6 aya kadar.
Eğer bebek kamerası ile bebek canlı olarak takip ediliyor ise 6 aydan sonra bebek uyuduğunda elinden alınmak şartıyla kullanılabilir. Bu yöndeki fikrini doktorunuza da sorun ve onayını alın.
Ben kızımın doktorunun onayını alarak 6. aydan itibaren kullandım, kendim uyanıksam kameradan takip ettim; kızımı o dönem zaten yanımda yatırdığım için ben de yatacağım zamanlarda yanından uyku arkadaşını aldım, onun yerine kendim bulunmaya devam ettim.
Uyku Arkadaşı Nasıl Kullanılmalı?
Kızımın bebekliğinde yaptığım araştırmalar neticesinde uyku arkadaşını çok verimli bir şekilde kullandığıma inanıyorum. Alışma veya bırakma zamanlarında herhangi bir sorun yaşamadık
- 1 yaşından küçük bebeğinizi herhangi bir oyuncak, battaniye, örtü veya yastıkla kontrolünüz olmaksızın yalnız uyutmayın. Boğulma riskini en aza indirmek için sürekli kontrol altında tutun.
- Uyku arkadaşı adından da belli olduğu gibi, uyku zamanı geldiğinde ortaya çıkmalı ki; bebek onu gördüğünde birazdan uyuyacağını da anlasın, bu oyuncağı uyku ile bağdaştırsın, bu yönü ile oldukça güzel bir geçiş nesnesidir.
- Uyku öncesinde her ne yapıyorsanız (saçları tarayıp toplama, emzirme, masaj, diş fırçalama, uyku alanını hazırlama, ışık kaynaklarını azaltma gibi) bunları yapmaya başlarken uyku arkadaşı da ortaya çıksın ve süreçte o da olsun.
- Gün içinde zaman zaman, özellikle de onu uykuya yatırmadan bir saat kadar önce tişörtünüzün içine koymanız ve uyuturken çıkarmanız uyku arkadaşının sizin gibi kokmasını sağlar ve bebeğinizin uyku arasında uyanmasına sebep olan bir dış etken durumunda kalkıp ağlamak yerine uyumaya devam etmesine yardımı olur.
- Eğer ebeveynlerinden birini çok az görüyor ve özlem duyuyorsa, onun da teni ile temas edip onun gibi de kokmasının sağlanması bebeğinizi huzurlu hissettirecektir.
- Bebeğiniz uyandığında uyku arkadaşını emme ve çiğneme, dişlerini onunla kaşıma, yüzüne sürme gibi eylemlerde bulunacaktır. Uyku arkadaşı sürekli temiz tutmanız gerekmektedir.
- Yedeğini bulundurmanız, uyku arkadaşı kurumayı beklerken veya bir yerde unutulduğuna doğabilecek olası krizlerin önüne geçer.
- Uyku arkadaşını kendi kullandığınız şampuanınız ile yıkayıp kendiniz gibi kokmasına daha yardımcı olabilirsiniz.
- Evden çıkarken uyku arkadaşını yanınıza almanız ve ev dışında uyuyacağı zamanlarda da ortaya çıkarmanız ekstra önemlidir. Konfor alanı dışında uykuya dalacak olmak bebek için kaygı unsurudur ve tanıdık bir nesne ona güvende olduğu fikrini aşılayacaktır.
- Uyuyacağı zamanlar dışında, eğer bebeğinizi birine emanet etmek durumunda kalırsanız yanında olmadığınız saatlerde ona eşlik etmesi için de geçiş nesnesi olarak verebilirsiniz. Böylece başka biriyle olmanın yarattığı stresle baş etmek için siz gibi kokan oyuncağa sarılabilir. .
- Bebeğinizi başkası yatıracaksa, uyku arkadaşı ve rutinleriniz konusunda onu da bilgilendirmelisiniz. Rutinler çocuklarda kaygıyı azaltır ve güvende hissettirir. En basit örneği ile; dişlerini fırçalamaktan nefret eden ve fırçalamamak için pazarlık yapmayı alışkanlık edinmiş çocuk bile uyku öncesi ritüellerinin bir düzen içinde olmasından yana huzurludur ve dişlerinin fırçalanması detayını ara sıra unutmak (sevmiyor olsa bile) rutini dışına çıkmak olacağından ondaki güven ve aidiyet hislerini sarsar ve alışılmışlığın konforundan uzaklaştırır, kaygılandırır.
- Uyku arkadaşı tek başına bir oyuncak olarak çalışmaz, bir rutinin parçasıdır ve güven hissini bu şekilde aşılar. Ortaya çıktığında ‘uyku zamanı’ diye düşündürür, tanıdıktır, güvenlidir ve uyunulan yer neresi olursa olsun o hep oradadır o yüzden de konfor alanını kaybetmenin yaratacağı stres ile başa çıkmayı kolaylaştırır. Yani ne olduğundan ziyade onu nasıl kullandığınızdır onu uyku arkadaşı yapan şey.
Uyku Arkadaşı Neye Göre Seçilmeli?
Herhangi bir yumuşak peluş oyuncak seçebileceğiniz gibi, havlu gibi daha düz model bir uyku arkadaşı da edinebilirsiniz.
Kızımın uyku arkadaşı ortalama bir kitap (roman) büyüklüğünde havlu gibi dokulu yumuşak ve renkli bir kumaş parçasıydı ve bir tarafında bir tavşan kafası ile dört köşesinde de peluş patileri vardı. Minik de bir diş kaşıyıcısı dikmişler bu kumaşın üzerine, onu tutup çiğnemeyi çok seviyordu.
Tamamen peluş olmasındansa bez veya kumaş parçası gibi düz yapılı olması benim için önemliydi çünkü kızımı yatırmadan bir saat önce kadar tişörtümün içine, göğsüme koyuyordum ve uyuturken kokum sinmiş olarak tişörtümden çıkarıp veriyordum. Peluş bir oyuncak ile bir saat öyle duramazdım.
Tabii bir de olmazsa olmaz faktörler de var. Uyku arkadaşı satın alırken nelere dikkat edeceğimizi şöyle sıralayabiliriz;
- Sert oyuncaklar yerine yumuşak olanlara bakmalıyız çünkü yatarken kullanacak, batmamalı
- Bebeğiniz ittiği zaman kıpırdayacak kadar hafif olmalı, yüzüne gelirse falan bebek onu rahatlıkla itebilmeli
- Bebeğinize dolanabilecek, boğabilecek ipleri olmamalı
- Yüzüne sarılıp nefessiz bırakabilecek kadar geniş, büyük bir parça olmamalı
- Hava geçirmeli
- Terletmemeli
- Toksik olmayan, hipoalerjenik, organik bir kumaştan yapılmış olmasına dikkat etmeliyiz, polyester gibi kumaş türleri yazın tenine değdiğinde çok terletip isilik oluşumuna sebep olabilir
- Alerjen içeriğe sahip olmamalı
- Yine polyester gibi, yanmaya çok müsait materyallerden kaçınmakta fayda var; evde olmasa bile gidilecek herhangi bir yerde uyurken üşümesin diye yanına konan bir ısı kaynağı sebebi ile tutuşması oldukça tehlikeli olur
- Etiketinde yazan yaş aralığına dikkat edelim, çocuğumuzun kullanımına uygunluk verilmiş olsun
- Almayı veya yapmayı düşündüğümüz seçenekleri doktoruna da gösterip fikrini almakta büyük yarar var
- Üzerinde çocuğa batacak veya tenini aşındıracak (cırt-cırt gibi), fermuar gibi bir yerlerini sıkıştırabilecek ve etiket gibi rahatsız edecek şeyler olmamalı
- Çiğnemesi halinde kopup boğazına kaçabilecek küçük parçaları olmamalı, çünkü mutlaka çiğneyecek
- Eğer mümkünse farklı yerlerinde farklı dokular olan modelleri de değerlendirmekte fayda var, bunlara dokunmak ve aralarındaki farkı deneyimlemek duyu gelişimi için oldukça etkili olur
- Ses çıkaran, sıkınca ötenler çok güzel ama uykusunda fark etmeden ses çıkarmasına sebep olup korkarak uyanabilir. Ses çıkaranları seçmemekte fayda var
- Enerji verecek canlı renkler yerine uykusunu açmayacak soft ve pastel renkler seçilebilir
- Üzerine yapıştırılarak eklenmiş boncuklar, gözler gibi detaylar olmalı, bunlar dikiş ile yapılmış olmalı. Yapıştırılmış şeyler çıkıp boğazına kaçabilir ve boğulma tehlikesi yaratabilir
Güvenlik unsurlarına dikkat ederek uyku arkadaşını kendiniz de yapabilirsiniz. Hem bu ileride hatıra olarak saklamak için de ekstra anlamlı bir şey olabilir.
Eğer kendiniz yapacaksanız, tavsiyem bir yerine küçük ve uykusunda batıp rahatsız etmeyecek yumuşaklıkta bir diş kaşıyıcısı da dikmeniz olur.
Farklı yerlerine farklı dokulu kumaşlar dikebilirsiniz ve merakla dokunurken bunların farklı olduğunu anlamak onu hem mutlu eder hem bu yöndeki algısı gelişir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaygıdan uzak ve huzurlu bir uyku için uyku arkadaşının yanı sıra beyaz gürültü açılabilir bebeğin yattığı odada. Odanın havasının temiz olması ve sıcaklığın 20-23 derece aralığında olması, tok ve temiz olması, sağlık durumunun iyi olması ve aç olmaması gibi unsurlar uykusunun huzurlu olmasını etkileyen faktörlerdir.
Uyku arkadaşı bebeğin uyku rutini için kritik bir geçiş nesnesidir. Anne kokusunun sindiği bir oyuncağa sarılmak, bebeğe güven duyduğu koku eşliğinde uyuma fırsatını sunar. Bunun uyku rutininin bir parçası olmasına alışan bebek, ev dışında uyuması gerektiği zamanlarda da bu oyuncağın varlığı sayesinde yerini yadırgamaz, güven duyduğu her zamanki konfor alanında hissini yakalar. Normal zamanlarda oynayacağı bir oyuncak olmayıp, uyku sürecinde görmeye alışık olduğu için uyku arkadaşını gören bebek birazdan uyuyacağını anlar. Uykudan uyandığında odada yalnız olduğunu görüp ağlamak yerine onu görüp onunla oyalanacağı bir zamanı olur.
Çocuklar güvende olma hissi ve rutine ihtiyaç duyarlar. Bir şeyleri rutin şekilde yapabiliyor olmak, her şeyin hâlâ yolunda olduğu hissini verir. Spesifik olarak nesnenin kendisine değil, o nesneden aldıkları güvende olma hissine ihtiyaçları vardır.
Uyumadan önce iyi geceler öpücüğü vermek ve yatağa kadar ebeveyni tarafından eşlik edilmek de böyle rutindir, daha ileri yaşlarda yatmadan önce uzanarak kısa bir sohbet veya masal da bu hissi veren bir rutindir. Benim kızım uyku arkadaşı zamanını geride bıraktı fakat o da uyku öncesi saçlarının taranıp örülmesi ve uzandığımız yerde günün kısa bir özetini yapmaktan aynı hissi alıyor.
Bebekler için uyku arkadaşı aynı şekilde bir geçiş nesnesidir. Işıkların azaltılması ve uyku arkadaşının ortaya çıktığını gören bebek, birazdan uyuyacağını bilir, hayatında bir rutin vardır.
Ev dışında uyuması gerektiğinde veya büyük annede kalması gerektiğinde de duyduğu kaygı durumunda uyku arkadaşı imdadına yetişir ve ona ‘rutinimiz devam ediyor, aynı alıştığın gibi uyuyorsun’ hissini verir.
Uyku arkadaşı bağımlılık yapmaz. Uyku arkadaşının görevi güven ihtiyacında orada olmak ve stres hissinin yerine rutinin verdiği konfor hissini koymaktır.
Çocuk büyüdükçe bu duyguları karşılamak için aynı objeyi taşımak zorunda kalmaz, bazıları uyku öncesinde ebeveyni ile biraz yatakta sohbet etmek ya da bir hikaye dinlemeyi koyar bunun yerine, bazıları biraz kitap okur, bazıları yan yatağında yatan kardeşiyle biraz fısıldaşır, bazıları farklı farklı oyuncaklara ve yastıklara sarılarak yatmayı sever. Bu hissin yerine ne koyacağı tamamen çocuğa özgüdür.
Bizler de yetişkin olarak uyku öncesi benzer duyguları ararız. Kimilerimiz uyumadan önce biraz kitap okur, kimilerimiz cilt bakımı yapar, kimilerimiz bir şeyler izler, bazılarımız telefonla ilgilenir, bazılarımız ertesi günün planlarını yapar ya da ne giyeceğimize karar veririz. Hepsinin temelinde o aynı ‘evet her şey yolunda, bunu da yaptığıma göre uyku için her şey tamam, hazırım’ duygusu yatar.
Kimilerimiz eşimiz yatmadan uykuya dalamayız. Evimiz, odamız ve yatağımız konfor alanımızdır evet ama uyku için ihtiyaç duyduğumuz o ‘evet uyumak için hazırım’ hissine erişmemiz için eşimize sarılıyor olmamız gerekir. Ama mesela konfor alanımız dışında olsak bile eğer eşimiz de bizimleyse hiç sorun yoktur, uyku için hazırızdır çünkü eşimiz yanımızda ve ona sarılabiliyoruzdur. Bunu da öyle düşünebiliriz.
Ben kızı ile uyuyan yalnız bir ebeveyn olduğumdan; benim ‘uyumak için hazırım’ dediğim geçiş ritüelim ise kızımı öpüp ona sarılmak mesela ve o yanımda olduğu sürece uyumak için her yerde hazırım.
Siz uyku arkadaşı kullandınız mı ya da kullanmayı planlıyor musunuz? Seçiminiz ne yönde oldu ve o seçimi yapmanıza sebep olan neydi? Hepsini merak ediyoruz, yorumlarda herkesle paylaşırsanız çok mutlu oluruz. Sevgiyle kalın…
Fikriniz ve deneyimlerinizi paylaşmaktan çekinmeyin