Bebekler Ne Zaman Yürür?

Bebekler ne zaman yürümeye başlar diye merak etmemek, bir bebeğin etrafında yaşarken pek mümkün değil tabii. Bazen heyecan ve merakla, bazen de o an gelmeden evde yapılması gereken değişiklikleri yetiştirme telaşı ile sorarız bunu.

Akranlarının emeklemeye, bir yerlere tutunup ayakta durmaya başladığını görüp de kendi bebeğimizde bir hareketlilik fark etmedikçe de sabırsızlanırız. Ama merak etmeyin, özel bir sağlık problemi olmadıkça hepsi yürüyor, sadece belli bir takvimleri yok; tüm bebeklerin kendi zaman akışı var.

Bebeklerin yürümeye başlama zamanı ortalama 13-15 ay aralığıdır; fakat 9 ayda ve 16. ayda yürümeye başlayan bebek de olabilir. Yürümeye başlama zamanı bebeğin zekasına işaret etmez, 9 ayda yürüyen bebek yüksek zekalı veya 16 ayda yürüyen bebek problemli demek değildir. 

Açıkçası bu konuyu ele almak istedim, çünkü kızımı büyütürken çevredekilerin ‘seninki yürümeyecek galiba’, ‘seninkinin saçı uzamıyor, sütün yaramıyor galiba mamaya geç’ veya ‘bu çocuk konuşmayacak, bak komşununki nasıl sohbet ediyor karşılıklı Maşallah’ gibi cümleleri beni çok geriyordu ve çocuğumun kendi doğal takvimine güveniyor olmama rağmen her seferinde kaygılanıp doktoru arıyor ve ondan duyduktan sonra rahatlıyordum.

Özellikle ilk çocuğunu büyütmekte olanlar veya iki çocuk arasındaki yaş farkı yüksek olup bu süreçleri unutmuş olanlar için ilk kelimeleri duyma, ilk dişin çıktığını görme, ilk adımın atıldığını görme gibi durumların önemini ve karşılarına tik koyarken hissedilen o ‘evet her şey yolunda’ hissini biliyorum.

Endişelenmeyin, her şey yolunda. Doktorunuz ‘bir problem var’ demediği sürece kendinizi korkutmanıza da, başkalarının yüklediği stresi hevesle sırtınıza giymenize de hiç gerek yok. Hadi gelin anlatıyorum…

Yürümeye Başlama Zamanı Neden Her Bebek İçin Farklıdır?

Tıpkı kaç haftalıkken doğacağı, ilk dişlerin çıkması, ilk bilinçli seslerin duyulması, meme istemek ya da istememek, biberonu kabul etmek ya da etmemek, parmak emmek ya da emmemek gibi; emeklemek veya yürümek de çocuğa özgüdür ve onun buna hazır olmasını bekler. Olası sebeplerin bazıları şöyle listelenebilir;

• Bebeğin yürümeye başlaması ya da başlamaması bebeğin sağlık veya zeka durumunu göstermez.
• Bazı bebekler risk almayı sevmezler, düşmekten çekinebilir ya da başaramadıklarını görmek istemeyebilirler. 
• Bazıları belki küçük girişimlerde bulunmuş ancak çevresindekiler sevinç çığlıkları ile büyük tepkiler verdiğinde bunu tekrar yapmaktan çekinmiş olabilirler.
• Bazıları enerji harcamaya o kadar da hevesli olmayabilir, herhangi bir yere kalkıp yürüyerek gitmeyi denemek için henüz sebebi olmamış da olabilir.
• Yapabileceğinden emin oluncaya dek çok ortalara çıkmak istemiyor olabilir.
• Genetik faktörler de var tabii.
• Ayrıca çevre ve nerede yaşadığı da önemli. Çocuk yere çok konmuyor, genellikle park yatak ya da ana kucağı, mama sandalyesi gibi kısıtlayıcı ve ‘güvende olduğu düşünülen’ yerlerde kontrol altında tutuluyorsa gezinmek ya da kalkıp yürümeyi denemek gibi girişimlerde bulunma fırsatını bulamayabilir. Sadece elinden tutup ona yürüme alıştırmaları yaptıracağımız zaman yerle temas ettirdiğimiz çocuk, zaten yerde oynamakta olan çocuktan daha geç yürüyebilir.
• Eğer bu yöndeki girişimleri çevresindekiler tarafından müdahaleci bir tavırla karşılanıyor, etrafında hareketli bir koruma kalkanı yaratılıyor ve hayatın olağan akışı durup tüm odak ona yöneliyorsa vazgeçebilir.
• Etrafta çok hareketli büyük kardeşin varlığı veya ani hareketlerinden çekindiği unsurlar bulunan çocuk da biraz geç cesaret edebilir.
• Yürümeyi denerken düşmüş olan veya ailenin yürüme konusunda çok hevesli ve zorlayıcı olduğunu hisseden bebekler de yürümeyi denemekten çekinebilirler.
• Kilolu bebekler zayıf bebeklere, uzun bacaklı bebekler kısa bacaklı bebeklere göre daha geç yürüyebilir, ama bunlar tek başlarına birer sebep değildir, aynı şekilde kilolu bebek zayıf bebekten daha hareketli ve meraklı olup, macerayı daha çok seviyor olabilir ve daha çabuk da yürüyebilir.

Bebeklerin çoğu 1,5 yaş civarında yürümeye başlarlar, ancak 18 ayda hala yürümemişse doktorla konuşup yürümeye başlamamasının altında farklı bir sebep olup olmadığının öğrenilmesi önemlidir.

Bebeğin Yürümesi Nasıl Desteklenebilir?

Benim kızım da çok erken yürümedi. Herkes bana ‘Acaba ilk doğum gününde ortalarda yürüyebilecek mi?’ diye sorarken o kucaktaydı; 14 aylıkken yürüdü.
Ben salondaki üçlü koltukta uzanmış ona açtığım müzikle oturduğu yerde yaylanmasını izliyordum, sanki her zaman yaptığı bir şeymiş gibi ayağa kalkıp ayakta müzikle sallanmaya devam etti. Ben şaşkınlığımı saklamaya çalışıp gülümserken birkaç adım daha attı ve durup orada sallanmaya devam etti ve o andan sonra da hep yürüdü.
O ara geçiş dönemi, mobilyalara tutunup kısa mesafe denemeleri hiç olmadı kızımda, tutunarak kalkar ve yine tutunarak yürürdü ama ellerini bırakıp gitmeyi denemezdi.

Çocuğum devrilmez oturma minderi yardımıyla oturabilmeye başladığında (5-6 ay) salonda yere hani şu sırt üstü yatıp çıngıraklarla oynayabildikleri oyun halılarından koymuştum. Bazen yüz üstü yatma minderi ile önüne zeka kartları dizip bırakıyordum, bazen sırt üstü yatırıp çıngıraklarla oynatıyordum, kontrolüm altındaydı ama yerde çok zaman geçirirdi.

Durup düşündüğüm zaman, bunu yapmış olduğum için mutlu hissediyorum. Yere hep yalınayak basabildi ve onu park yatak veya çitlerle sınırlamadım, o yer değiştirebilme kabiliyeti kazandıkça ben evi ona göre düzenledim.

Bebeğin yürümesini destekleyebilmek için yapabileceklerimizden bazıları şöyle;

• Ev müsaitse yere yalınayak basabilsin. Çoraplar kayıyor ve ayakkabılar ağır gelebiliyor. Çocuk ayakları ve kemikleri temas ederken yerden kuvvet almayı, basabilmeyi ve basmayı yadırgamamayı deneyimleyebilsin.
• Yürüteçler önerilmiyor, anatomik gelişimi bozduğu ve düzgün basabilmeyi engelediği için. Onunla kendini iterek götürmeyi öğreniyor önce, basıp yerden güç alıp yürümeyi değil. Ve ağırlık merkezini bozarak kendini düşürmesi mümkün olduğundan tehlikeli.
• Yürümeyi denediğini veya bir yere tutunup ayağa kalktığını fark ettiğinizde ani tepkiler, heyecanla bağırmalar ve abartılı sevinç gösterilerinden uzak durun; sakin ve huzurlu bir sesle ‘eveet, işte böyle, aferin sana çok güzel gidiyosun, evet işte olacak aferin sana’ diye destekleyebilirsiniz ama çok sakin ve huzurlu bir tonla.
• Eğer bebeğin kendisi de bunu yapmayı seviyorsa bazen ellerinden tutarak onu kısa kısa yürütüp adım atma pratiği yapmasına yardımcı olabilirsiniz ama çok yormadan ve yanlışlıkla korkmasına sebep olmadan. Artık devam etmek istemediğinde durduğunuzu görmezse güven kaybı yaşayabilir ve denemekten çekinebilir.
• İlgisini çekebilecek şeyleri biraz uzağına bırakmayı ve sizden istediğini belli ederse ‘Evet, ne kadar güzel değil mi? Ben de sevdim. Alabilirsin evet.’ diyebilirsiniz.
• Üzerinde oynadığı oyun halısı veya oynasın diye serdiğiniz örtünün sadece onun olduğu tarafına değil, her tarafına oyuncaklar koyun, yer değiştirmesi gereksin.
• Düşerse yüksek tepki vermeyin veya ağlamasını susturmayın, bunun yerine ona sıkıca sarılıp sakin bir tonla ‘Evet, gördüm, acıdı değil mi, biliyorum. Ne güzel deniyordun, çok güzel çabaladın aferin sana, aferin, acıyor evet ağlayabilirsin, güvendesin, sonra yine denersin.’ diyebilirsiniz. Düşmek onu tekrar denemekten korkar hale getirmesin.
• Yürüyebilen ya da emekleyebilen diğer çocuklarla kıyaslamayın ve zorlamayın.
• Uzanabilmesi mümkün ama uzanabilmesi için tutunup ayağa kalkmasını gerektirecek güvenilir yerlere; kafasına düşürürse canını yakmayacak hafif sevdiği peluş oyuncaklarından koyabilirsiniz.
• Mobilyaları tutunarak birinden diğerine rahat geçebilmesi için birbirine yaklaştırın.

Fiziksel Ortam ve Şartları Bebeğin İlk Adımlarına Göre Hazırlamak

Evde özgürlüğünü ilan etmiş kendi kendine gezinebilen minik bir birey varken bazı şeyleri ona göre düzenlememiz oldukça önemli. Bazılarını şöyle listeledim;

• Evdeki dolap kapakları, çekmeceler gibi açabileceği ve parmaklarını sıkıştırabileceği yerlere çocuk kilitleri takın.
• Çarpıp yaralanabileceği sert köşelere koruyucu önlemler alın, basamaklara çocuk kapısı takın ve pencerelerin önünde üzerinde durabilmesi halinde pencereye yetişmesine yardımcı olabilecek koltuk gibi mobilyalar bulundurmayın.
• Yerlerin kaygan olmadığından emin olun.
• Basıp kayabileceği paspaslar ve kilimlere karşı önlem alın, gerekirse yere sabitleyin.
• Tutunup kalkmak istediğinde üzerine devrilebilecek nesneleri giremeyeceği kilitli odada tutun ya da sabitleyin.
• Dolap, kitaplık, sehpa, masa gibi eşyaları sallaması ve itip çekmesi halinde üzerine düşürebileceği ağır nesnelerin olmadığından emin olun.
• Masa ve sehpalarda çekiştirip üzerindekileri başına düşürebileceği örtüler ve objeler bulundurmamaya dikkat edin.
• Alet çantası, dikiş kutusu, ilaçlar ve makaslar gibi kendisine zarar verebileceği eşyaları uzanamayacağı raflarda, kilitli odada veya kilitli dolapta tutun.
• Deterjan ve böcek ilaçları ve kimyasalları uzanamayacağı raflarda, kilitli oda veya kilitli dolapta tutun.
• Jaluzi perde ipleri gibi çekip boynuna dolayabileceği şeyleri uzanamayacağı yerlere sabitleyin.
• Prizler için koruyucu kapaklardan alın ya da önlerine engel koyun.
• Aralarına sıkışabileceği, girip çıkamayacağı eşya boşlukları olmamasına dikkat edin.
• Evcil hayvanınız varsa dışkıladığı alanı, suyu ve mamasını çocuğun giremeyeceği bir odada bulundurun.
• Eline geçirebileceği her şeyi ağzına götüreceğini hayal edin ve buna göre önlem alın, piller, kirli eşyalar, kimyasallar, elektronikler, yutabileceği ve burnuna sokabileceği küçüklükte eşyalar, kablolar ve aklınıza gelebilecek her şeye bu yönde dikkat edin. 
• Ütü masası ve çamaşır askısı gibi katlayıp duvara yasladığınız eşyalara tutunup altında kalma ihtimali çok yüksek olduğundan, giremeyeceği bir odada veya kapalı dolapta tutmaya dikkat edin.

Hepsinden de önemlisi, sabırlı olun ve bebeğinize güvenin. Bebekler ne zaman yürümeye başlayacaklarını bilirler, kendileri için en doğru olan zamanda yürürler. Siz ona fırsatlar sunun, yerde vakit geçirmesi için alan yaratın ve sakin olun; gerisini ona bırakın.

Sizin bebeklerinizin yürüme ile arası nasıl, tutunup ayağa kalkıyor veya emekliyor mu? Evi ona göre hazırladınız mı?